W wielu polskich firmach nadal uchodzi za elegancki gest: wino w koszu świątecznym dla klienta czy toast po zakończonym projekcie. Alkohol jest dziś obecny w relacjach biznesowych i miejscu pracy zdecydowanie zbyt często – jako domyślny prezent, element rytuałów i integracji. Ale to konwencja, nie wymóg. Polskie prawo już dziś ją ogranicza, a doświadczenia firm i wyniki badań pokazują, że realnym standardem nowoczesnego środowiska pracy staje się trzeźwa, inkluzywna gościnność, która nie wyklucza nikogo i nie przerzuca ryzyk zdrowotnych i prawnych na pracowników czy kontrahentów. W świecie, w którym wiemy tak dużo o skutkach alkoholu, najlepszym prezentem – także biznesowym – jest rezygnacja z jego normalizowania.

Alkohol – legalna trucizna

Z perspektywy zdrowia publicznego i BHP to jednak normalizacja substancji, dla której – jak przypomina WHO – nie da się wskazać progu „bezpiecznego” dla zdrowia. Ryzyko zaczyna się od pierwszych dawek, a nie istnieje poziom, poniżej którego działanie rakotwórcze alkoholu „się nie włącza”. (WHO, https://www.who.int/europe/news/item/04-01-2023-no-level-of-alcohol-consumption-is-safe-for-our-health, dostęp 07.08.2025).

Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) klasyfikuje napoje alkoholowe jako czynnik rakotwórczy grupy 1 i łączy ich picie co najmniej z nowotworami jamy ustnej, gardła, krtani, przełyku, jelita grubego, wątroby i piersi. (IARC, https://www.iarc.who.int/faq/iarc-handbooks-of-cancer-prevention-volume-20a-reduction-or-cessation-of-alcohol-consumption, dostęp: 07.08.2025)

Nowotwory to tylko część obrazu szkód. Najnowsze przeglądy pokazują liniowy, pozbawiony progu związek między spożyciem alkoholu a wzrostem ciśnienia tętniczego – podwyższenie skurczowego ciśnienia krwi obserwowano już przy niewielkich dawkach. (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37522179/ dostęp: 07.08.2025). Alkohol zwiększa też ryzyko migotania przedsionków; meta-analiza prospektywnych badań wykazała ok. 6-procentowy wzrost ryzyka AF na każdy „drink” dziennie. (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36247447/ dostęp: 07.08.2025). Do tego dochodzą choroby wątroby (od stłuszczenia po marskość), ostre i przewlekłe zapalenie trzustki, zaburzenia snu i funkcji poznawczych, depresja i lęk, większe ryzyko prób samobójczych, urazów i przemocy, a u kobiet w ciąży – uszkodzenia płodu.

WHO dla Europy szacuje, że co roku z powodu alkoholu umiera w regionie ok. 800 tys. osób; to konsekwencje zarówno chorób przewlekłych, jak i urazów, samobójstw czy wypadków drogowych. (WHO, https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/alcohol-use, dostęp: 07.08.2025). Prenatalna ekspozycja na alkohol może prowadzić do spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych (FASD) – trwałych, całkowicie możliwych do uniknięcia uszkodzeń rozwojowych. (WHO, https://www.who.int/europe/health-topics/alcohol#tab=tab_1, dostęp: 07.08.2025)

Za dużo pijemy

W polskim kontekście skala problemu jest widoczna w danych. Według Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom w 2023 r. łączna konsumpcja alkoholu odpowiadała ok. 8,93 litra czystego alkoholu na mieszkańca (po zsumowaniu udziału piwa, wina i wyrobów spirytusowych), a więc poziomowi, który wciąż generuje znaczące obciążenie zdrowotne. (KCPU, https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2024/09/Spozycie-napojow-alkoholowych-na-jednego-mieszkanca2023.pdf, dostęp: 07.08,2025). W 2021 r. liczba zgonów związanych z alkoholem osiągnęła najwyższą dotąd wartość 14 048 przypadków. (KCPU, https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2024/03/Raport-2023-wersja-Internetowa.pdf, dostęp: 07.08.2025).

Alkohol w miejscu pracy

To nie są liczby abstrakcyjne wobec codzienności firm. Zwyczaj wręczania alkoholu w relacjach B2B czy stawiania open baru na spotkaniach integracyjnych wzmacnia normę, że substancja o udowodnionym ryzyku zdrowotnym jest czymś oczywistym w życiu zawodowym.

Z perspektywy prawnej ten obyczaj od dawna zgrzyta: polskie przepisy wprost zakazują sprzedaży, podawania i spożywania alkoholu na terenie miejsc pracy, a wyjątki są ściśle ograniczone. Co więcej, od 21 lutego 2023 r. pracodawcy – po wprowadzeniu jasnych zasad – mogą prowadzić prewencyjne kontrole trzeźwości, bo odpowiedzialność za bezpieczne środowisko pracy obejmuje także wydarzenia okołofirmowe.

Badania nad środowiskiem pracy podpowiadają, że normalizacja picia nie jest neutralna dla funkcjonowania organizacji. Systematyczne przeglądy wykazują związek między wzorcami picia a prezenteizmem, czyli obecnością w pracy mimo obniżonej sprawności i spadkiem wydajności, w tym następstwami dnia po imprezie. (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6661906/, dostęp: 07.08.2025). Prace z zakresu psychologii pracy wskazują także na rolę kultury picia i przyzwalających norm w zespole: im silniejsze przyzwolenie i im większy odsetek ciężko pijących mężczyzn, tym wyższe ryzyko zachowań naruszających godność kobiet w środowisku pracy. Właśnie dlatego wiele działów HR i prawniczych ostrzega, że alkohol na imprezach firmowych podnosi ryzyko molestowania, konfliktów i wypadków, a obowiązki pracodawcy w zakresie przeciwdziałania naruszeniom obowiązują również poza biurem.

W tej perspektywie grzecznościowa butelka w firmowym prezencie czy kieliszek na integracji przestają być sympatycznym rekwizytem relacji. To sygnał, że w sprawach zdrowia i bezpieczeństwa gotowi jesteśmy stosować wyjątki – a tych nauka po prostu nie dostarcza. WHO i IARC nie pozostawiają wątpliwości co do braku bezpiecznego poziomu oraz rakotwórczości alkoholu, a współczesne dowody kardiologiczne i epidemiologiczne pokazują, że nawet małe dawki podnoszą ciśnienie, zwiększają ryzyko arytmii i chorób układu krążenia, przy jednoczesnych kosztach psychospołecznych i wypadkowych dla organizacji.